Trang Chủ‎ > ‎Đò Dọc (2)‎ > ‎

NGUYỄN ĐÔNG NHẬT: Tự hoạ bằng cây bút của giấc mơ

 
 
Nhà thơ NGUYỄN ĐÔNG NHẬT
 
Năm sinh: 1950
Quê quán: Giao Thủy, Đại Hòa, Đại Lộc,
Quảng Nam.
Tác phẩm Thơ đã xuất bản:
      *Trong hoàng hôn gió (1995)
      *Trăng của ngày (1999)  
      *Thơ bốn câu (2001)
      *Bài ca của gió (2002)
      *Phía sau tôi (2003)
      *Một trăm bài thơ (2004)

Thơ in báo từ năm 1969. Từ năm 1975 đến nay, thơ và bài viết
in trên khoảng 80 tờ báo và tạp chí… và trong khoảng 30 tuyển tập thơ…
 
 
THỜI ĐẠI
 
khép lại cánh cửa ấu thơ tôi
trái mìn nổ không nghe tiếng.
*
trên lâu đài rực rỡ
rác rưởi phủ đầy.
 
1968
 
 
CHỦ NGHĨA
 
bóng bảo hình
ta đâu cần mi.
*
hình bỏ đi
bóng thở dài đi theo.
 
 
ĐÔI MẮT
 
thường không phải dễ dàng
khi phân biệt chữ A
với cái bóng của nó.
 
 
 
 
MÙA THU
 
1.
Chầm chậm, màu nắng nhạt đi
và ngày đang thu về những nốt nhạc thừa.
Chưa có gì rơi, một cành khô gãy
màu hoa nở vội vàng hay một loài chim báo tin.
Tiếng mưa theo ý nghĩ, dài hơn
những hàng cây muốn nép vào nhau, nhưng dường như có tiếng lá rụng
một thoáng rung mình nhẹ lướt qua.
2.
Nỗi cô đơn dịu dàng, như một thói quen
choàng lên quầng trăng ẩm ướt
nhưng lá cỏ đêm dưới trời sương
không ngần ngại mở ra những đôi mắt rạo rực.
Tiếng động sáng chói của ngày qua vọng về
không tiêu phí bằng sự ầm ĩ vô ích
dồn tụ trong thời khắc chờ tái sinh.
3.
Những màu áo dần tươi trên đường phố lắng bụi
Ngoài đồng, vết bánh xe băng qua thửa ruộng.
Trong hơi thở thêm một phần khí ẩm
( ôi những suy nghĩ của người thức đêm ).
Tiếng trống ếch đàn em trong xóm đêm
hồi còi đục trầm trên bến cảng
mang mùa thu ra đi.
 
Đà Nẵng 1985
 
 
 
KẺ GIẢ HÌNH
                           gởi X.
 
Khôn ngoan hơn nên lạnh nhạt hơn
Ngày lại ngày vòng bụng anh càng lớn.
*
Niềm mê say lạnh tắt từ lâu
Nỗi trăn trở đã thành xa lạ
những giả danh vo tròn ruột bánh
uốn éo lượn lờ quanh môi mép lợi danh.
Chẳng còn răn đe của đấng thánh thần
chẳng còn sợ chính lòng anh nữa
cái lưỡi liên hồi rung chuông nhân nghĩa
Tự soi mình, anh ngỡ bóng hiền nhân.
Cuộc đời anh xuôi gió bay lên
(Ai dại dột bơi ngược dòng nhân thế).
Con mắt nhạy, ngôn từ luôn đổi mới
Những màu da thay sắc theo đèn.
*
Công chúng vỗ tay khâm phục vô ngần
Lòng anh rộng, cơ chừng xa ngái
Oi nước mắt của nỗi đau đời ấy
Là tiếng cười dội suốt trái tim đen.
*
Kẻ ngày xưa lỡ bán chính mình
run rẩy ném túi vàng đòi lại bóng.
Anh chẳng đợi cái thời khắc đó
Đảo điên nay đức hạnh khác xưa rồi.
Trùng trùng vui đội ngũ vinh quang
Thành đạt tất, kẻ bán hồn cho quỉ
Thời đại giỡn mặt cười luận lý
Khúc hành ca báng bổ kéo còi vang.
*
Không phẩm bình, không dẫn dắt nghĩ suy
Xin vẽ phác đôi điều chân, giả
Chỉ còn tin trước cuộc đời bất khả
trái tim người nặng nề đập không yên.
 
1990
 
 
SÂN KHẤU
 
Ánh sáng tắt rồi. Phía ngoài xa
xôn xao còn đọng trên hàng ghế.
Vinh quang thay áo mão cân đai
Anh hề nhăn miệng cười đỏ loét.
Sự thật đếm chậm tờ giấy bạc
thờ ơ chia từng kẻ làm thuê
Ông vua đáng giá hai tờ xám
Đứa nịnh thần mười tờ xanh.
Chính nơi đây là sân khấu thực
không phấn son - chẳng trống kèn.
Nghệ thuật - món hàng mẫu nhá nhem
trong chốc lát đánh lừa mơ ước.
Không ai khóc cho một tiếng cười
ngậm ngùi chậm lăn qua bục gỗ.
Ngày mai sàn diễn lại bước lên
thản nhiên quay theo màu đèn rọi.
 
3 - 1990
 
 
BIỆT LY
 
Mọi sự ra đi đều báo trước
Nhưng anh không hình dung, khuôn mặt yêu dấu kia
lẫn vào những khuôn mặt khác
tại sao phải sắp hàng trước một mùa đông.
Sự giả dối trở thành thước đo
Anh không thể vượt qua những rào chắn.
Nhưng bên dưới vẻ tàn phai một buổi chiều
nhưng nét mơ hồ của nụ cười xa xăm.
Trong ánh mờ con đường sỏi
còn vọng lại những tiếng chân.
Và khi bóng tối dâng lên ngang ngực
anh vẫn không tháo đôi chân tê ra khỏi giày.
Bóng tối xúm xít lại, đặc hơn
cả thế gian chỉ còn lại trong túi quần
một que diêm duy nhất.
 
1991
 
 
NOEL
 
Những hang đá trở nên sống động
dù chúng làm bằng ánh đèn màu và giấy
dù người ta biết, Chúa Hài đồng
còn chia máu của mình ở nơi khác.
Dường như có nhiều Hérode nham hiểm
nhe răng dưới khuôn mặt mỹ miều.
Thế là đạo binh vô hình, với khí giới êm đềm
không tấn công bằng tiếng la hét.
Cuộc chiến đấu, vì thế, khốc liệt hơn
giữa thành phố sáng rực trên cánh đồng tối.
Kỳ lạ thay, khi ta là đối thủ
ngay nơi mối tương quan cũ và mới.
Cứng lại do chen chúc, trên đường phố
có người dâng trái tim cho trời cao
trong tiếng càu nhàu của chính họ.
Như mọi việc đang bắt đầu, từ khói xe trộn mồ hôi.
*
Khi bữa ăn khuya bày ra
những dưỡng chất bỗng hiện hình không pha tạp.
Đâu phải ai cũng hiểu điều này
nhưng tất cả đều hân hoan yên lặng.
Trong tiếng ngáy và cơn buồn ngủ lúc rạng đông
ngôi sao mai ánh lên lời dịu dàng
như một ân sủng tự nhiên lạ lùng
long lanh tiếng chuông ngày sáng.
 
12 - 1999
 
 
 
BÀI CA CỦA GIÓ
 
Hãy dừng lại như hãy còn cách xa
dù tôi đang trẻ lại
cười bằng tiếng của ngày xưa
trong lanh canh màu rượu đỏ chiều nay.
*
Những trận gió khác nhau đã thổi ngang đời chúng ta.
Nơi cánh rừng anh đi qua
gió rung bờm suốt môt thời lửa cháy;
và hơi gió ngủ quên lớp bụi phai mờ
trong căn phòng tôi cửa đóng.
Nhưng cơn gió tháng năm trẻ tuổi
bên con phố đìu hiu ven biển ngày nào
còn ve vuốt dịu dàng mái đầu chúng ta chớm bạc…
Hãy dừng lại như hãy còn cách xa.
*
Tôi sẽ chia tay anh, từ cái quán ăn ồn ào này
trong thành phố này; dường như ngờ ngợ
giữa yêu và không yêu.
Cái thành phố tôi vừa nghe ra giọng của nó;
nghiến răng, say đắm, thầm thì;
bên dưới đảo điên vòng xoay cơm áo.
Trong căn nhà tạm trú, đêm nay
vài chiếc ghế, vách tường lờ mờ. Bức tranh
ánh lên con mắt độc dò hỏi.
Tôi sẽ ngồi trước tấm khăn bàn trắng .
Trăng sáng ư? Tôi không biết.
Nhưng cái bóng của ly nước làm tôi tưởng là ánh trăng
chẳng soi vào khoảng không nào cả.
Tôi nghĩ gì tôi sẽ nhớ gì?
*
Có dãy phố hàng trăm năm cúi đầu
soi xuống dòng sông yên tĩnh.
Có tà áo trắng và chiếc nơ tuổi học trò
có nỗi rung động có nét tàn phai.
Sự trinh trắng. Nỗi buồn loang chậm.
Có tiếng đạn pháo gầm gừ, treo quanh ngày mới lớn
có nhiều người bạn đã ra đi.
Có những giờ lên lớp đầu tiên
cô giáo lúc này và cô học sinh hôm nào. Tôi là ai vậy?
Có giấc mơ nghèo nàn xếp hàng chờ gọi tên .
Có bữa cơm độn có căn nhà quạnh hiu
giọt nước rỏ suốt đêm dài khe khẽ.
Có những con người khác
Có những người quen trở nên lạ
giữa một dòng chảy mới, ầm vang nhịp diễu hành…
*
Ra đi.
Rứt khỏi ngôi nhà thân yêu
như rứt từ thân mình từng miếng thịt da vô tội.
Có phải con là bóng mây lạc loài trong đôi
mắt phai màu của mẹ
bên cánh cửa khép hờ. Bậc thềm chia ly
rơi xuống nhớ quên.
Giữa cuồng điên ký ức
sao vẫn còn nghe hơi sóng biển rì rào, luồn theo
tiếng lá khua sâu hút mặt đường
bên dưới ánh đèn vàng những con mắt lệ.
Không. Không phải tôi chối từ cảnh vật
này đến cùng cảnh vật khác
vì trên lượn sóng xanh mênh mông kia
tôi biết tôi sẽ không tìm thấy gì
ngoài nỗi cô đơn trong trắng.
Biết làm sao khi phải đặt chân lên cuôc hành trình
để trôi vào khoảng từ trường giấu mặt…
Một xứ sở xa lạ thổi suốt bên lòng
bao nhiêu năm tháng.
Nơi ấy mỗi ngày từng bước chân
gõ lên mái hồn thanh âm rạn vỡ.
Đôi khi trước tấm gương soi bóng mình
tôi nhìn thấy sự trong suốt
đâm nhói vào người.
Khi ấy tôi trở nên nhẹ tênh, chỉ còn là không khí
vừa rơi vừa bay lên.
Bao nhiêu buổi chiều thấm xuống ven đường
mơ hồ lá rụng
và những ảnh đời ngỡ quên đi bỗng trùng lớp hiện về
bên nhịp cánh vô hình của gió.
Trong căn nhà lạ, tôi phải cầm cự
với nhiều thứ, cũ và mới.
Với chính cái bóng mình. Lặng thầm. Trong sạch.
Một sự trong sạch đôi khi tôi muốn đập vỡ.
Nhưng tôi vẫn đi về với nó. Trong sạch.
Và không ngừng mong ngóng một điều gì.
Tôi cũng chẳng rõ.
Có phải tôi đã chết bằng những gì tưởng là sống?
Không. Tôi đã bấm chặt chân bước trên khuôn
mặt trơn lì cám dỗ của cái chết.
Đã qua rồi thời đuổi bắt hư vô.
Hay tôi đang chờ đợi chính tôi
trong sự hiển bày niềm đau thánh hóa?
Đôi khi những tiếng động của thời đại
chạm lướt qua tôi
hoặc lay động giấc mơ tôi
như giấc mơ của bao người khác.
Giấc mơ về hạnh phúc.
Giấc mơ mà ở cuối mỗi con đường
người ta nhận ra sự bẽ bàng của cát bụi.
Cạnh khung cửa sổ phòng tôi có một bóng cây
tôi không biết đó là cây gì nhưng tôi hình dung
bên dưới khoảng màu đặc nhè nhẹ đong đưa
có những ánh nhìn đang dần tắt giữa đời này
còn thao thức hướng về những đời khác.
Chẳng phải tôi nói quá nhiều, nhất là kể lể về mình.
Đó không phải tính cách tôi, anh biết đấy.
Đằng sau mực thước tôi nghiêm cẩn tôi
là nồng nàn lòng yêu cuộc sống.
Nhưng có phải giờ đây người ta không còn tin vào lời nói trái tim
nên làm sao tôi có thể
xóa đi khuôn mặt mình
để tìm ra giọng khác?
Cạnh khung cửa sổ phòng tôi
hoa đã héo. Chiếc bình khô nước.
Nhưng giấc mơ kia vẫn không ngừng sinh nở
trên biết bao vầng trán đẫm mồ hôi
của lo âu và hy vọng
của những con người mà nơi đôi mắt đục mờ kia
tôi nhìn thấy tôi
nhìn thấy con đường đã đi qua đã cười đã khóc
nhìn thấy dòng sông xưa chảy giữa đời tuổi trẻ
dưới trời sao vang một giọng thầm.
*
Tôi đã trở về đây.
Con phố cũ. Trời cuối năm. Tiếng nói cười quen mà lạ.
Đời khác xưa hay tôi khác xưa?
Không, không phải đời đã khác.
Đời sống ở đâu cũng đầm ướt nhọc nhằn
của cay đắng và sướng vui
mà hạnh phúc đôi khi là máu.
Giờ đây, con đường cong mái phố rêu
buổi chiều xanh bên kia hàng cây
ánh rạng ngời tình bạn
tan hòa mềm dịu một đời sông.
Lúc này, trên những không cùng đang tan ra
thành sắc màu của sự ngộp thở
tôi rơi vào phút giây vĩnh cửu
như đang bay. Không còn điệu chán ngắt
chiếc đồng hồ nhỏ xíu trên ngực
không có sự ở lại ra đi hay trở về
không biết mái tóc đang trắng dần.
Ôi, tôi có thể đổi bao nhiêu tháng ngày vô sắc
cho một giờ nồng nhiệt của con ngươi…
Hãy dừng lại như hãy còn cách xa.
Tôi biết rằng tôi vô lý. Anh có thấy như thế không?
Anh biết về tôi hãy còn quá ít.
Bóng của ngày tàn đang soi vào tôi tấm gương mờ
trên tấm gương ấy, tôi bình tâm lọc ra
từng giọt sáng
vừa đủ cho tôi.
Làm sao tôi có thể treo vào hồn người ánh sáng của chính họ.
Không, anh đừng tưởng tôi ưa triết lý.
Đó chỉ là đồ trang sức của lòng yếu mềm.
Tôi? Tôi muốn là một cành hoa cứng cỏi
vô nhiễm trước manh tâm những giày vò.
Và dù anh chưa hiểu những gì thuộc về tôi nhưng tôi tin
anh đã nhìn thấy tôi
bằng những cơn sóng và sự im lặng của đời anh.
Hãy dừng lại như hãy còn cách xa.
*
Hãy dừng lại như hãy còn cách xa.
Tôi sẽ chia tay anh, từ cái quán ăn ồn ào này.
Không tiễn đưa.
Dù đôi khi tôi cũng thích sự đưa tiễn.
Nó làm cho người ta trẻ hơn.
Cả tôi và anh sẽ chìm vào sự vô danh của thành phố.
Thành phố không ngừng sống. Biết và không biết
từng lớp người đến và đi.
Hãy mặc cho nỗi êm dịu không tên kia trùm xuống chúng ta
xuống cuộc đời. Như cái bóng. Anh có thấy như thế không?
Những cái bóng, dài ra hay ngắn lại
và tan đi giữa bao quầng sáng quay cuồng .
Nhưng đôi mắt chúng ta, trước khi đời đời yên tĩnh
đã lặng lẽ trả lời.
*
Cái bóng ly nước trên bàn và cái ánh trăng kia
là MỘT.
Anh có thấy không?
 
 
 
 
Nếu tính từ 1969 -năm những bài thơ đầu tiên của NGUYỄN ĐÔNG NHẬT xuất hiện trên báo chí Sài Gòn - cho đến nay thì đã hơn bốn mươi năm, một nửa đời người, NGUYỄN ĐÔNG NHẬT lặng lẽ "VẼ" chân dung mình bằng thơ. Nói đúng hơn là, anh cố thử "TỰ HOẠ" tâm hồn mình cùng những suy tưởng về mọi góc cạnh của cuộc đời  bằng "Cây bút của những giấc mơ" như anh đã viết trong bài PHÍA SAU TÔI. Chân- dung- Thơ NGUYỄN ĐÔNG NHẬT cứ mỗi ngày dần rõ nét và đã gây được ấn tượng khá đặc biệt đối với bạn đọc yêu thơ cũng như giới chuyên môn. Điều đáng chú ý và trân trọng là, tuy thơ NGUYỄN ĐÔNG NHẬT thường "KÉN" người đọc, nhưng "DIỆN MẠO" thơ anh có nét rất riêng, không thể lẫn với bất cứ ai. Đã có nhiều bài báo do các cây bút chuyên nghiệp phân tích, điểm bình rất công phu về thơ NGUYỄN ĐÔNG NHẬT, nay SÔNG THƠ chỉ xin làm CẦU NỐI để bạn đọc có dịp tìm hiểu thêm về một HỒN THƠ: "đa mang, cả nghĩ, phức cảm, cô đơn trong kiêu hãnh, tự khai phá chính mình tưởng như đến cùng kiệt mà vẫn sung mãn   sức sáng tạo và giàu sang giấc mơ...". Chúng tôi cũng xin trích đăng lại các ý kiến cảm nhận, đánh giá về thơ NGUYỄN ĐÔNG NHẬT  của một số đồng nghiệp; xin mời quý độc giả tham khảo thêm!
                                                                                                * SÔNG THƠ
  
 
QUY KHỨ - VỀ ĐÂY
 
 kính tặng anh Tường Linh & anh Tần Hoài Dạ Vũ
 
Thì vẫn muôn trùng vẫn gió lay
Cay chua dâu bể bạc chân mày
U minh chìm nổi triền miên giấc
Trong trận cờ ma loạn dấu giày
Ai hỏi ngàn câu trên biển lớn
Can chi thân gởi chốn lưu đày
Đời soi huyễn mộng gương như chém
Chữ nghĩa tan theo nắng cuối ngày
Trí bạc xem ra đành phận mốc
Mờ mờ qua lối huyệt mù say.
*
Ra đi. Âm vọng đầu sông sáng
Khóc lịm hài nhi giập sóng lầy
Ta bước lên đường như phải bước
Từ vô lượng kiếp giạt về đây
Nặng cùng chín chữ thầm trong máu
Tát cạn sông đền chửa mảy may
Tóc trắng bên trời cha mẹ yếu
Mà lưu lạc rã cánh bèo mây
Đành cam bất hiếu lòng pha giấm
Hồn gởi điêu linh lệ thấm dày
Ngút ngút quê nhà sương khói nghẹn
Không về, ai đợi mỏn niềm tây
Lửa bom đã lấp biền dâu sém
Vườn cải hoa bầm lạnh dấu tay
Lịch sử cười điên cơn mất trí
Xé đời tươi máu có ai hay?
“ Ngàn năm mảnh đất đan trong kén ” (1)
Tàn nửa dòng thơ, lạc bướm bay.
*
Ra đi. Mơ dựng lời vui mới
Cho ngát mùa lên xanh sắc cây
Cho bếp nhân quần reo lửa ấm
Hát cùng giấc mộng khúc ca say
Đâu hay máu chảy ra ngoài máu
Dìm nát tim yêu cuộc thế bày
Ước nguyện phai màu tan ảo ảnh
Trách lòng chưa tỏ cuộc cờ ngây
Nghìn xưa rồi những nghìn sau nữa
Danh lợi cuồng tâm trái đất quay
Gió hú đêm trường trăng lạnh khóc
Ai đem xương trắng dựng lầu mây?
Ai cười xé lụa hờn sông núi?
Ai hỡi? Lầm chôn kiếp đọa đày!
*
Giận trời, mây cứ điềm nhiên trắng
Tiếng chó tru ma rợn óc lầy
Được mất còn chi ngoài rách nát
Thôi đành che mắt ướt trong tay
Đời ơi? “… một chấm nhân sinh nhỏ
Mong mỏi gì hơn ở kiếp này ” (2)
Biết thế nên vui cùng nước mắt
Ơn người mong trả giữa niềm cay
Thời gian. Xin giữ đền tơ tóc
Vinh - dự - tang - thương một cõi này
Trái đất già nua mà mới mẻ
Âm thầm ngậm đắng vết thương vay
Ra đi, ngày chật vô tình rộng
Lá hát rung đều nhịp nước mây
Ra đi. Thiên địa trầm ngâm thức
Câu hỏi không lời dạt cỏ cây.
 
1 - 2001
(1): Qui ẩn, về đâu? Thơ Tần Hoài Dạ Vũ.
(2): Khúc ca qui ẩn. Thơ Tường Linh.
 
 
SỰ RƠI XUỐNG BÌNH AN
 
Trong thành phố
dường như rất ít nhà có tro.
Làm sao họ hiểu
sự tàn lụi của lửa. Chầm chậm.
Của chính họ.
 
MỘT THỰC TẠI
 
Cái tủ kính nhìn ra cửa.
Cái cửa nằm trong mặt kính.
*
Cánh cửa nào tôi sẽ đi qua.
 
5 - 2002
 
 
NHỮNG TÁCH CÀ PHÊ
                                 tặng TV
 
Mùa đông năm trước bên tách cà phê, đôi khi
chúng ta nhận ra vị đắng và ngọt
trong bóng lá bạc hà in vào mắt của nhau
giữa tiếng còi xe thúc giục lúc rời xa.
*
Bên tách cà phê nóng và nguội
chúng ta lao vào nhau trong nỗi chia lìa.
Cháy và tắt
cháy và tắt như biến tan như mãi mãi.
*
Những mặt bàn những tách cà phê bây giờ ở đâu .
Em và anh đang ở đâu.
Và một năm tận. Gió vẫn reo. Tán lá bạc màu.
 
10.1.2008
 
 
GIẢI MÃ MỘT ĐIỀU BÌNH THƯỜNG
 
                                           gửi Th.
 
Bằng đôi mắt em không nhìn và bàn tay em lạnh
anh đã thanh toán vài ảo tưởng thời gian
bằng giọng nói trầm đục của em
anh gom những thanh âm ngày chưa đến.
*
Phía sau đôi vai, khi trùm bóng xuống cơn mê
em để lại khoảng trời vỡ
khi em thấm vào anh những tháng năm rũ rượi
không khí mở ra cánh cửa rạng ngời.
*
Cuộc đời có thực hay không, anh không biết
nhưng chúng ta những sợi máu cuồng nhiệt lặng thầm
là con đường mù lòa tỉnh thức.
*
Không chia lìa dù không mãi mãi
trên dòng ánh sáng hồi sinh
từ bóng tối ấm nồng vô hạn.
*
Như hơi thở. Đến ngày cuối.
 
20.5.2008
 
 
 
THƠ VỀ THƠ
 
THÁI ĐỘ
I.
cũng đành nói một điều gì đó
cũng đành hát một bài vui hay buồn
đứng trước tấm gương, nhìn và phải thấy
khuôn mặt người trên vách tường câm
II.
đôi mắt nhìn thẳng
không cần mang kính
nghe hết mọi điều
nói điều im lặng
 
NHÀ THƠ
 
Cuộc đời đã rút dần của anh
niềm vui cùng dòng nhựa ấm.
Và hôm nào anh ra đi
không ảnh hình lời chào lặng lẽ.
Người ta sẽ quên giữa những bộn bề
tên anh. Thoáng mây chìm gió dạt.
Nhưng cái bóng thầm tiếng động những câu thơ
chầm chậm thấm vào giọng hát trong mơ.
Nhặt ánh sáng từ đêm tối
anh trả cho trời xanh niềm vui biếc gió.
Dâng lên bằng những tiếng vô hình
anh gọi một mùi hương quên - nhớ.
Chết đi - sống lại bao lần
anh là dáng trăng giữa ngày mờ ảo
là tiếng gió từ hoàng hôn xưa
hửng bên trời xa quầng sáng chậm.
Anh không định nghĩa. Và cuộc đời lại dang tay
ôm anh như vầng trăng muộn.
Những dòng thơ rơi rụng nơi nao
bỗng chấm từng giọt xanh trên đá.
 
THƠ
1.
Tỉnh giấc trong khuya vì những tiếng nói
thật rõ và mơ hồ
như mình nói cho mình nghe
như là của chính mình
mà không phải.
Rồi chúng mất tăm như chưa hề.
Rồi lại chìm vào cơn mê
để thêm một lần thấy lại
để biết rằng sẽ mất đi mãi mãi
để lại tìm thấy trong một ngày nào.
2.
Giấy trắng.
Mực đen.
Có gì đáng nói?
Giấy trắng
chữ trắng
những chữ đẹp nhất.
Tìm chúng trong đêm.
Chúng hiện giữa ngày.
 
 
  
     *NGHE ẤM MỘT TÌNH YÊU
 
                                          HUỲNH MINH TÂM
 
Đó là cảm giác chung nhất đọng lại khi đọc xong “ Một trăm bài thơ ”của Nguyễn Đông Nhật. Hãy thử bắt đầu bằng đoạn thơ : “ Có đêm tôi mở cửa ra đường / nghe tiếng thì thầm trong hàng cây ? tưởng tới những người đã khuất / những mặt đất những cánh rừng những năm tháng đi qua / cứ mất hút dần đi và sinh sôi như kỷ niệm” ( Khu nhà số 20 ) đủ để thấy thơ Nguyễn Đông Nhật mang âm hưởng lặng lẽ, mang chiều sâu của chiêm nghiệm. Những câu thơ gợi mở nỗi khát khao được yêu, được sống, được viết và lòng biết ơn của con người bằng xương bằng thịt trở về sau chiến tranh và cái chết. Đoạn thơ này, bài thơ này nằm trong phần I của tập thơ. Phần này còn có nhiều bài thâm trầm, sâu sắc với những giấc mơ đẹp như Sân khấu, Những người bạn gái, Bài ca của gió.
 
Phần II là lời nói dịu dàng kín đáo của người tình – cuộc sống, những giấc mộng vàng “ trở lại, trở lại dòng lệ âm thầm / là nỗi hân hoan của giấc mơ ” như chính nhà thơ đã thổ lộ:
 
Có phải ngôi nhà với những đồ vật gọn gàng
với đám bụi mỏng mỗi ngày, dù được lau đi
còn đọng lại nét thời gian khó nhọc.
Hay tình yêu là cơn gió vô tình
thổi bên ngòai sự ấm cúng
( Tình yêu )
Chủ đề tình yêu xuyên suốt tập thơ nhưng gần gũi và thân thuộc nhất ở các bài Hội An, Nghịch lý của tình yêu, Ban mai. Với bút pháp chấm phá, giàu chất suy tưởng, nhạc điệu mới lạ và quyến rũ, tác giả đã vẽ lại những bức tranh cảm xúc tinh tế và sâu sắc, những liên tưởng bất ngờ, thú vị :
 
Lẽ ra bóng họ lấp đầy tôi
khi tôi tìm cách từ bỏ
bản thân vô ích này.
( Nghịch lý của tình yêu )
 
Phần III đầy ắp mùa màng xao động, đánh thức nỗi cô đơn của tác giả tưởng chừng còn ngủ quên ở hồn lau tâm lách. “ Ra đi. Sông réo bên nguồn sóng / Mặc những con đường xé ngã ba / Cuối giấc điên bừng tan ảo tưởng / Thấy hồn như lửa sáng trên tay". Đặc biệt trong phần này, Nguyễn Đông Nhật đã viết lên một tình yêu chân thực đầy chất lãng mạn và sinh động, một cảm xúc tình yêu đã “ hóa thân ” thành những câu thơ giản dị. Ở đây, cái Đẹp chỉ dành rất ít chỗ cho những mỹ từ, mà hiện thân nó là “ tuệ quán ” với “ cái đang là ” tế nhị, lặng lẽ:
 
năm tháng hiện dần trên những sợi tóc anh
đôi mắt em nhìn nơi nào xa.
ngọn đèn trên hoàng hôn thẫm bóng
thời gian vẽ một đường cong không mờ.
( Cửa chiều )
 
Còn khúc nhọc nhằn của cuộc đời giao hòa với “ bi ca thâm trầm của triết học phương Đông ” lại được thể hiện đậm nét trong phần IV. Dẫu rằng cũng chỉ “ngồi sáng vẽ chiều, nhìn trăng vẽ hoa” gắn với chất suy niệm nhưng gợi được một số cảm hứng mới lạ:
 
Trong thành phố
dường rất ít nhà có tro.
Làm sao họ hiểu
sự tàn lụi của lửa. Chầm chậm.
Của chính họ.
( Sự rơi xuống bình an )
Ở đây, có một nỗi cảm thông nào đó rất đáng trân trọng; và tự chúng ta cũng cảm thông với tác giả. Cuộc sống luôn vận động, biến đổi, thế thì tâm thức, thế đứng thế nhìn của nhà thơ đôi lúc cũng không được “ định “ như ý vậy ? Tiết tấu thơ chậm, lẻ, đơn độc.
 
Phần V của tập thơ gánh nặng cảm hứng nghề nghiệp, tình yêu của những tâm hồn đồng điệu, chia sẻ những dằn vặt trăn trở trước lớp lớp xô bồ con chữ vốn dĩ tác động cụ thể và đầy ám chướng đến nghịp cầm bút:
 
Đằng sau nỗi đau đớn của ông
ánh sáng những câu thơ
vẽ màu cỏ
biếc xanh
( Nhớ thi sĩ Văn Cao )
Nói về người cũng là nói về mình, là cái nhìn vào tâm điểm thực tại hay ảo ảnh và qua bao lăng kính của đời người dâu bể: “ Tôi gắng vẽ hình tôi giữa cuộc đời / bằng cây bút của những giấc mơ / có thể thấm tràn máu đỏ / hay có thể khô cong ” ( Phía sau tôi ).
 
Hoặc :” Người ta sẽ quên giữa những bộn bề / tên anh. Thoáng mây chìm gió giạt / nhưng cái bóng thầm tiếng động những câu thơ / chầm chậm thấm vào giọng hát trong mơ ” (Nhà thơ ).
Nói chung, “ Một trăm bài thơ “ là tập thơ bề thế, đầy đặn các ý tưởng với một bút pháp nhất quán, chặt chẽ. Đề tài của nó rộng lớn về cuộc sống, tình yêu và thơ ca; đặc biệt là cảm hứng chân thực và cảm hứng nhân đạo, tình yêu – hy vọng của bao cảnh đời mất mát sau chiến tranh. Nguyễn Đông Nhật viết thơ “ kỹ ”, ngôn từ giản dị, hàm súc, nhịp điệu thơ uyển chuyển, mới lạ, rất kén chọn. Trường liên tưởng thơ anh rất rộng và gợi mở, phép so sánh xa xôi bất ngờ, gợi cho bạn đọc có cảm tưởng dòng thơ đang vận động ở hình thức câu thơ tĩnh lặng, khắc khổ. Cảm hứng “ thiền “ ở thơ anh ít màu sắc biểu cảm nên đôi lúc khó đọc. Nhưng cảm hứng trần thế – quê hương – con người trong thơ anh giàu sắc thái biểu cảm và đẹp. Một thành công nữa của thơ Nguyễn Đông Nhật là với tài quan sát sắc sảo và trí tưởng tượng phong phú, có những đề tài, sự kiện quen thuộc gần gũi nhưng qua ngòi bút của anh, các hình ảnh trở nên sống động, với bao lý giải thú vị, đáng kinh ngạc :
 
Mọi sự ra đi đều báo trước
nhưng anh không hình dung, khuôn mặt yêu dấu kia
lẫn vào những khuôn mặt khác
tại sao phải sắp hàng trước một mùa đông “
( Biệt ly )
Lời thơ lạnh lùng, nhưng rõ ràng vẫn nghe ấm một tình yêu. Và đây cũng là cái chung nhất của “ Một trăm bài thơ”.
 
 (Báo Quảng Nam chủ nhật, số ra ngày 23/1/2005.)
 
 
         *Nhận xét của các nhà thơ :     
 
 
* Tập “Một trăm bài thơ” của Nguyễn Đông Nhật gồm những bài chọn lọc được viết rải rác từ năm 1968… đến những năm gần đây. Có thể coi tập thơ dày dặn này là cái mốc ghi dấu một chặng dài hành trình thơ gần bốn mươi năm mà tác giả đã bền bĩ, kiêm tìm. Những suy ngẫm, chiêm nghiệm trong từng giai đoạn thăng trầm thời cuộc, qua lăng kính riêng mình, Nguyễn Đông Nhật đã có thơ. Tác giả bộc lộ quan niệm về thơ, về nghề thơ :
 
Giấy trắng
chữ trắng
những chữ đẹp nhất
Tìm chúng trong đêm
Chúng hiện giữa ngày
(Thơ)
 
Có những bài Nguyễn Đông Nhật viết cách đây ba mươi năm, hai mươi năm, giờ đọc lại vẫn không nhàm cũ, bởi tác giả đã tạo cho thơ mình chất giọng riêng trong cách nghĩ, cách cảm.
 
(Nhà thơ Nguyễn Đức Mậu - tạp chí Văn Nghệ Quân đội
                                                                            Số 650-tháng7.2006)
 
 
* THƠ NGUYỄN ĐÔNG NHẬT
 
Thơ Nguyễn Đông Nhật xuất hiện trên những tờ báo hợp pháp và bán công khai trong phong trào đấu tranh của SVHS tại các thành thị miền Nam trước năm 1975. Nhưng quãng thời gian hơn 30 năm kể từ ngày đất nước thống nhất đến nay, thơ Nguyễn Đông Nhật mới thực sự đi vào lòng người đọc. Và, theo tôi, “Bài ca của gió” là một trong những bài thơ tiêu biểu nhất của giọng thơ Nguyễn Đông Nhật, chắc chắn sẽ còn lại với thời gian.
Thơ Nguyễn Đông Nhật luôn buộc người đọc phải tìm tòi, khám phá. Ở đó, cái ý cái tình như ẩn đằng sau câu chữ; dù không khí thơ rất hiện đại, nhưng vẫn không đi ra ngoài quan niệm truyền thống “ý tại ngôn ngoại” (ý ở ngoài lời).
 
Tôi yêu cái tâm thế của nhà thơ, khi một ngày nào đó, trong tương lai có thể rất gần mà cũng có thể thật xa, “dừng chân trước ngôi nhà em cửa đóng / nhân danh tro bụi, tôi cúi xuống / nhặt chiếc lá đêm vô tình”.
Phải rồi, dù chỉ là một “chiếc lá đêm vô tình”, nhưng đó chính là cuộc sống, hay ít ra cũng là mối liên hệ mong manh vẫn giúp con người gắn lòng mình với cuộc đời dẫu bất toàn nhưng vẫn đáng sống này.
 
 (Nhà thơ Tần Hoài Dạ Vũ, báo Quảng Nam cuối tuần - 9.2008)