Trang Chủ‎ > ‎Sóng Luận‎ > ‎

ĐỖ THỊ KẾT VÀ CÂU CHUYỆN KỂ TRONG THƠ

Bàn về thi pháp, không ít người cho rằng kể chuyện trong thơ là điều tối kỵ. Thế mà thơ của Cô-giáo-làm-thơ Đỗ Thị Kết thường là những mẩu chuyện đời ngăn ngắn, ngắn về câu chữ nhưng dung lượng chuyển tải được nhiều suy tư và cảm xúc. Thơ Kết "kể chuyện" bằng giọng thì thầm, nhịp chầm chậm; kể như nói với chính mình mà có sức cuốn hút, mời gọi đồng cảm tri âm... "Kể chuyện" như thơ Đỗ Thị không phải ai cũng làm được. Mỗi mẩu chuyện đời bằng thơ được lồng vào cấu tứ tinh tế, mới lạ. Bài Ô BỎ TRỐNG là một ví dụ... NVT.

 
    VỀ CÂU CHUYỆN KỂ TRONG THƠ...
 
                       Trần Quốc
 
 
Bài thơ mở ra bằng một câu chuyện về một em học trò có tấm lý lịch không bình thường như bao học trò khác. Và, ẩn trong câu chuyện tưởng chừng không lạ ấy là những câu hỏi, những dấu hỏi dài chạy suốt căn nguyên và thân phận của người hỏi cũng như người chưa bao giờ nghe câu hỏi. Không phải là “câu hỏi lớn không lời đáp” mà là câu hỏi lặn vào trong, ẩn chứa lòng tri cảm, mang thân phận làm người, chở che, và cũng cần được che chở trước đời sống vốn nhiều ẩn số, hệ lụy…

Câu chuyện được mở ra rất đỗi bình thường và đơn giản: phần lý lịch em khai/ không tên cha/ sổ chủ nhiệm cô ghi/ có ô bỏ trống… Nhưng cái bình thường trở nên không bình thường bởi chính cái ô bỏ trống nằm vô tri trong sổ chủ nhiệm kia. Nó nằm như một sự thách thức nhân phẩm, nhân bản, nhân tính với một đứa bé học trò, một tâm hồn non nớt như chim non chuyền cành, có thể sa ngã, rơi, trôi vào vô tận đời sống một cách dễ dàng, bất định.

Cha em là ai
Chết hay còn sống…

Giả sử như người cha ấy đã chết, xem như mọi chuyện đã hết trong ý nghĩa định mệnh xuôi chiều. Nhưng nếu như người cha ấy chưa một lần nhìn thấy mặt con, và đứa bé sinh ra trong sự không hợp lệ nào đó thì tấm màn phi lý đã bắt đầu chùng xuống đứa trẻ tội nghiệp. Và nếu như người cha còn sống, nhưng trong bối cảnh của phi lý hiển nhiên (ông ta đã có vợ, đứa bé ra đời bởi một sự nông nổi, quá chén, nhẹ dạ, sơ suất…) thì có thể nói rằng ông ta đã chết trong sự cô đơn của đứa bé, trong nỗi bất hạnh của đứa bé…

Ô BỎ TRỐNG (*)

Phần lý lịch em khai
Không tên cha
Sổ chủ nhiệm cô ghi
Có một ô trống
Cha em là ai
Chết hay còn sống
Mẹ em
Cô nhận ra rồi
Mẹ đã nói với em điều gì
Ô trống kia
Làm sao điền như con toán
Dáng người cha
Em có tưởng tượng bao giờ

Có những điều
Đâu dễ nói với trẻ thơ
Vì sao
Vì sao
Cũng may cô chưa hỏi

(*) Tập thơ Những Tháng Năm (NXB Đà Nẵng  1995).

                                  ĐỖ THỊ KẾT

Và câu hỏi vô hình trung trở nên đa mang mà người gánh chịu nó không là ai khác ngoài chính người hỏi!

Mẹ em/ cô nhận ra rồi…

Vậy mẹ em là ai? Là một người quen, một người bạn, một người hàng xóm, người đàn bà có lần đã đưa em đến lớp, người đàn bà có đôi mắt buồn gợi nhớ đến nỗi khắc khoải đang ẩn chất trong mỗi tâm hồn làm mẹ? Và, biết đâu, người ấy cũng là… cô, vì người ấy làm cô nhớ đến những linh cảm phù sinh trong sương mù giả định của một hữu thể mang căn phận yếu đuối trong cuộc đời?!

Khi nhắc về cha em, là một câu hỏi, nhưng câu hỏi ấy không cần trả lời vì đáp án đã định sẵn ở phía vô cùng. Khi nhắc về mẹ em, là một lời biện giải, nhưng lời biện giải lại rơi vào rối mù những nghi vấn:

Mẹ đã nói với em điều gì
Ô trống kia
Làm sao điền như con toán
Dáng người cha
Em có tưởng tượng bao giờ

Ô trống kia… phải chăng đó là “chiếc hộp đen định mệnh” ẩn chứa bên trong những mã tự cuộc đời và con người chỉ có quyền ôm giữ nó như một ngôi đền bí mật cùng những lời nguyền truyền kiếp. Rồi người mẹ sẽ nói gì, tương lai của đứa trẻ sẽ nói gì, nó sẽ hỏi gì về những khóm mây nhỡn nhơ bay trong vòm trời tâm thức nguyên sơ như một buổi trưa nào đấy thênh thênh gió nhẹ hồng trần? Và nó sẽ lớn, sẽ đi sẽ đứng sẽ yêu và sẽ hỏi về tình yêu cùng những ý nghĩa vô thường của thứ mật ngọt mà những người sinh ra nó đã từng nếm trải… Câu trả lời rối mù:

Có những điều
Đâu dễ nói với trẻ thơ
Vì sao
Vì sao
Cũng may
Cô chưa hỏi

Mạch cảm xúc kết thúc khá đột ngột, kết thúc bằng một lời tự vấn, tự yên ủy, tự trấn an về những ưu tư “tự mình biết riêng mình”. Một kết thúc tưởng chừng như chuyện đã rồi và nghiêm túc mô phạm nhưng lại gói ghém bên trong tấm lòng đau đáu của một người trót lựa chọn thiên chức nuôi dưỡng những mầm non tâm hồn, trí tuệ, chia sẻ và cảm thông trước cuộc sống vốn hàm chứa những rủi may và bi kịch, hạnh phúc và nghiệt ngã, bình yên và khốc liệt…

Những câu thơ khiến người đọc liên tưởng câu ca của nghệ sĩ Trịnh Công Sơn: “Sống trong đời sống cần có một tấm lòng… để gió cuốn đi…”. Và bài thơ như một sự đánh thức nhân cảm về ý nghĩa sống, của một người thầy. Dạy, đâu chỉ dừng ở việc truyền đạt. Sự cảm thông, đó cũng là một bài học khai tâm của đời người!

Và, đã có những câu chuyện như thế trong cuộc đời, những câu chuyện được bắt đầu giống như mở một gói quà và kết bằng một chiếc hộp đen bí ẩn!  
 
TRẦN QUỐC
 
 
 
 
 
 
 
Thơ   ĐỖ THỊ KẾT 
 
 
 
LẠC VẦN 
 
Một chiều xuân
 
Bến Vu Gia
 
Cũng dòng sông đấy
 
Sao mà
 
Chơi vơi
 
Cũng đôi bên
 
Cũng khoảng trời 
 
Mà sao
 
Tiếng gọi
 
"Đò ơ...ơ...i"
 
Lạc vần
 
 
 
NGAN NGÁT VỊ QUÊ
 
Lại một giấc mơ
 
Ngôi nhà thân yêu
 
Bên lò lửa
 
Cha miệt mài
 
Từng vá bột
 
Đều đặn những vòng quay
 
 
Bánh nóng dẻo
 
Trắng màu gạo trắng
 
Lại trở
 
Lại xoay
 
Chiếc bánh
 
Cái quạt nan
 
Nồi than rực đỏ
 
 
Vườn cải
 
Vại tương trước sân
 
Cây xoan đầu ngõ
 
Ngan ngát
 
Sớm
 
Chiều
 
Mùi
 
Vị
 
Quê hương
 
MỘT NỬA
 
Một nửa của trăm năm
 
Có phải đời một nửa
 
Sáu trăm lần trăng tròn
 
Bao nhiêu lần trăng khuyết
 
Bồi hồi
 
Chênh chếch
 
Trăng treo
 
Đâu mẹ cha
 
Đâu tiếng bà gọi cháu
 
Giật mình
            thảng thốt
                          đêm khuya:
 
"Dậy đi con
Dậy học bài
Để ngày mai không giống như đời mẹ
Con cò lặn lội bờ sông..."
 
Theo cha ông
 
Nối nghiệp trồng người
 
Chừ
     tuổi năm mươi
 
Ước mơ đà một nửa?
 
ĐỖ THỊ KẾT