Trang Chủ‎ > ‎Sóng Luận‎ > ‎

CHÂU ĐĂNG KHOA lang thang làm một... Người Thơ

                                                          LÊ VŨ
 
Từ trái sang:   Tác giả Lê Vũ, nhạc sĩ Châu Đăng Khoa, nhà thơ Trương Nam Hương, hoạ sĩ Nguyễn Thanh Bình
 
CHÂU ĐĂNG KHOA, LANG THANG LÀM MỘT …NGƯỜI THƠ (1)

Khuya khoắt/đêm rung lắc/kéo lệt phệt tôi/ kéo lệt phệt đời/ mồ hôi sũng /ướt

                                                                                                        ( Lệt phệt tôi)

Ngôn ngữ thơ, như thế, là một thứ kính vạn hoa (kaleidoscope) và ở đây, chữ nghĩa cứ nghiêng ngửa: chữ gọi chữ, nghĩa liên kết nghĩa ( hàm nghĩa, liên nghĩa, nghĩa sáng nghĩa tối, nghĩa mờ nghĩa đục, nghĩa nhoè nghĩa nét…). Nhưng Thơ không hề là “sự thao diễn bằng chữ” như suy nghĩ của Frost, cũng không là cái thú cao cả (Eliot) mà là sự trở về của cái tôi, là quá trình kiếm tìm đục khoét bản thân mình .

Hòn đá lăn dốc dựng /tôi lăn khoảnh khắc ( Chết lâm sàng)

Vâng! Châu Đăng Khoa đã có những khoảnh khắc lăn để rồi chết lâm sàng dưới chân đời…Mặc kệ, anh bật dậy, tiếp tục lang thang …chữ nghĩa, lang thang làm một …người thơ

*

Này là một sáng đô trưởng thướt tha hoa cỏ, này là trưa si giáng trưởng điền dã, một Nocturne huyễn hoặc đêm rồi những đen trắng khập khểnh phù hoa phím/ dương cầm lỏm, cả những hợp âm trập trùng lý và /vô lý …Tưởng chừng Châu Đăng Khoa đang màu mè, đang khoe kiến thức âm nhạc nhưng không…Ngôn ngữ thơ của anh, trước hết là một dòng chảy của những thanh âm lằng lặng. Phòng nhỏ, đêm khuya rung mờ và anh bấm vào cần guitare, bốc ra từng vốc âm thanh và chữ nghĩa lại lang thang: 

ngón bấm góc đời nhau/ ngón bốc tình thê thiết/ …tôi loãng tan …

Người ta tiễn nhau bằng nước mắt, tay cầm xót đắng, môi run còn người nghệ sĩ Guitare lại gọi đó là khoảnh khắc mù và tiễn tình đi bằng một một nốt mi giáng buồn hơn cả bao giờ, một nốt mi giáng da diết nhưng không ảo não…

khoảnh khắc mù /tiễn nhau nốt mi giáng

Còn nỗi nhớ là nắng ký ức /archet cứa /máu ứa /tôi câm. Violon trình tấu những khúc điệu chậm và ở âm vực thấp vốn đã não nề nên một chữ  “cứa” của archet nghe ra lắm mùi vị the thía the thắt…

Không chỉ mượn âm nhạc để trải lòng, lỗ tai musical của CĐK cũng đã bắt kịp những thanh âm tế vi của cuộc ngày và những con chữ lại tung tẩy. Vầng trăng đinh ninh hẹn thề rồi bất chợt vỡ, một tiếng kêu rất khẽ, quá khẽ, tiếng kêu nhợt nhạt, tiếng vằn vện thương yêu lại gây thành dư chấn những âm ba rung động…

em xé toang nhợt nhạt /vầng trăng ngang/treo vằn vện yêu thương ( Thời gian nhũn nhặn)

Rồi tiếng thở của lá chết, tiếng già đi của ngày cũng vang vọng đến bất tận đầu non sớm mai

Lá chết ngoài sân buồn như hơi thở/Ngày đã già hơn sớm tối bâng khuâng (Sương mai)

Chú chim non trên đỉnh chon von rồi tiếng hót té thành một ngọt xót để rụng rời.

Đỉnh chon von/đóng vai chim /hót/ té/ ngọt xót ( Lệt phệt tôi)

Thi thị khả giải bất khả giải chi gian (Thơ nằm trong khoảng có thể giải thích và không thể giải thích được). Nói cách khác, thơ  là những ký hiệu úp mở, những mật mã để nhận diện một con người. Hắc đầu đà suốt ngày nhậu thịt chó, thơ nhất định bốc mùi …; kẻ ám ảnh tình dục, thơ sẽ nôn thốc tháo chiếu giường chăn nệm… Phải chăng CĐK cũng đang bị ám thị về những quãng giai điệu  nên thơ thành ra là một cõi lạ của chữ nhưng đầy mê đắm mê man đến tàn tịch khuya tàn canh nhặt…? Giữa ngày sống chóng mặt những cơn say cuồng điên lắc, điếc tai những tiếng cười gờn gợn dục và máu đang chảy hành tinh chảy máu, tôi đọc thơ Khoa với những bồi hồi và tin đằng sau mây trắng vẫn còn những thương yêu rất mực, những dịu dàng của tiếng chim ca. Thơ sẽ không có nghĩa gì khi nó không gửi cho ta những tín hiệu bình yên của một ngày mới lớn.

 

**

Nói chuyện với Khoa, anh cho biết “ âm nhạc là chốn trú ngụ đầu tiên, tâm linh là cõi ẩn náu cuối cùng”. Và những ký tự của anh lại cắm cọc vào một tiếng cười hi ha của Thượng đế, vào một màu mắt quỷ mị của thần linh. Bài thơ “ Nhật tụng” viết cho bốn mùa xuân hạ là một thí dụ. Mùa thu, lá rơi và anh phát hiện nhịp gõ của luân hồi, tiếng tình phai sắt thép chen nhau:  

Luân hồi gõ nhịp mông lung/ Tình phai phơi màu đen đỏ/ Tên bay cung nõ lùng nhùng ( Nhật Tụng).

Còn mùa đông gió, những con lũ tràn qua chân mày, những bão táp xám mặt, anh thấy mình tan nhập vào khoảng hư vô đen kịt, lạnh tê ngời…

Gió hú lên non khập khiễng/ Ngày qua từng miếng tan tành/ Lạnh tê lưng đời chết điếng ( Nhật tụng)   

Vâng,  tất cả là một cõi nghi cõi hoặc, chỉ có “ cõi tâm” nguồn cội uyên nguyên là thực nên xé một tờ kinh bỏ túi/ lãi nhãi rối môi/ lui cui lúi húi tìm (Ký ức mất tích) và rồi đem đàn theo chân Không Lộ thiền sư lên non hú một trường khiếu nhất thanh ( 2)  

ôm đàn khảy dội hư không/ âm thanh gãy/ té/ một vòng loanh quanh ( Giấc mộng ngày xanh)

Cái vòng loanh quanh đó có thể là thị trường hội chợ phù hoa, là hiện tiền có không, thực & phi thực, là đường tình xa cách…Với tất cả, Khoa kính cẩn để…

Chấp tay hoa nguyện cầu Bát Nhã/ Đường em đi/ hoa lá diệu/ huyền ( An nhiên như là) .

Anh đã mặc kệ những ban mai không yên tĩnh với bạo loạn bệnh tâm thần, những chiếc xe bus nghênh ngang dọc phố, những đêm ma túy ngầy ngật của thế giới hỗn mang, lui về bên chén trà, lặng lẽ ép những ngọn lá vào trang kinh…

Thanh tao chén trà ngọn lá/ Tịnh tâm sáng lời uyên nguyên ( Tịnh)

Nhưng ở phạm trù tâm linh nầy, tôi vẫn thấy Khoa còn đầy nghi hoặc với vực ngờ. Kể cũng không lạ, vì đây chính là tâm thức đặc thù của người đương đại, cũng là ý thức tiên nghiệm về hậu hiện đại…

Nhạc xuân /lễ chùa/ bậc thang Niết Bàn /xa lắc

Thành ra,  anh cuối cùng thú nhận: thơ ý thong dong /lòng bất tịnh /bất định…

***

Đặc biệt, thơ Khoa còn là tiếng cười nho nhỏ thả lạc giữa cuộc trần gian. Không, Khoa không phản biện, không đối kháng, không tung hê, không  cởi quần lột yếm trần mình múa trước nhân gian (3). Anh nhỏ nhẹ cười ngay vào tiếng đàn gỗ mục của mình, cười đôi tay quờ quạng…

Tình yêu/ đôi mắt kéo mây/ quờ quạng đôi tay/ thinh không rỗng/ lóng ngóng tiếng đàn gỗ mục …( Đột quỵ)

Và tôi nghe ra những rỗng, những lóng ngóng của anh buồn hơn cả một tiếng khóc vì sự bất lực hay vì nỗi kiêu hãnh của một chữ Tình?

Nhớ về người cha thân yêu, tiếng cười anh bỗng xót xa

Cuộc đời gai góc tà tâm/ Con yêu sẽ thấy tháng năm rối bời/ Ai kia nói/ Ấy cuộc chơi/ Riêng ba thấm thía dây tời đứt bung… ( Ru con)

Vâng, dây đã đứt bung để bật thốt một tiếng…cười trên những tà tâm.

Còn đây là một chiều mưa và những vệt mưa…

Tôi lột/ vết mưa ấy/ khỏi làn da/ phía/ đen nếp trần gian ( Hột mưa)

Tóm lấy hột mưa bất thành, Khoa bỗng cười vào con mắt mình

Con mắt kia/ đui/ lâu rồi…( Hột mưa)

****

Hỏi Khoa về thi pháp và trường phái trào lưu, Khoa lại cười nhũn nhặn “Khoa không phân biết truyền thống và hiện đại, không vận dụng các thủ pháp tân kỳ của các trường phái, chỉ biết viết và viết những cảm xúc trực hiện”.

Chính xác là Khoa không sử dụng những thủ pháp cắt dán, không trích dẫn (quotation) cũng không giễu nhại (parody) hay biếm mỉa (irony) kiểu Hậu hiện đại nhưng ngôn ngữ lại ít nhiều cầu kỳ, không bình dân hóa. Anh đang viết như anh đang sống, đang tư duy và tạo ra cho mình một phong cách thơ lạ lẫm mà hồn nhiên đến vô bờ, trong Tình có Tục, trong tục có tâm linh. Tôi thực sự không muốn gọi anh là nhà thơ theo khái niệm đã quá quen thuộc và đôi khi bị “ lạm dụng”. Tôi muốn gọi anh là nhạc sĩ và người nhạc sĩ đang lang thang dấn thân vào hành trình của chữ nghĩa, lang thang làm một …người thơ rong chơi bên năm tháng cuộc đời trong tinh thần của Dostoievsky “Cái đẹp sẽ cứu chuộc thế gian này”. Trong chừng mực, Khoa rất gần với Allen Ginsberg “Thơ là một cách thiền định, nó làm tôi trở nên chậm rãi và mang tôi trở lại với chính tôi”

Sài Gòn 9/5/2012 

LÊ VŨ 

1-     Xin phân biệt với quan niệm “ Người thơ “ của Thi sĩ Trần Dần. Ở đây , khái niệm chỉ muốn xác nhận là người đồng cảm với cái đẹp, cái mới của thi ca 

2-     Hữu thời trực thướng cô phong đỉnh /Trường khiếu nhất thanh hàn thái hư.   (Ngôn Hoài) của Thiền sư Không Lộ.

3-     Chữ dùng của Nam Dao

 

 

Châu Đăng Khoa

NHỮNG ÓC EO CUNG BẬC

 

1

Nhạc xuân

lễ chùa

bậc thang Niết Bàn xa lắc

lục dục thất tình lấp ló thánh nhân

chiếc áo không làm nên thầy tu

thơ ý thong dong

lòng bất tịnh

bất định

sát na nghịch lý

bất ngộ hiển nhiên

 

Tôi

kẻ bình thường 

tách trà và

sáng đô trưởng thướt tha hoa cỏ

 

Khó

2

 

Ngoái nhìn

quá khứ rê thứ

cà phê đậm

đen trầm mặc

lửa

khói tương lai

bước chân tráng sĩ hề

bút lông mực tàu

múa câu thơ

 

Dừng chân

trang giấy ố vàng vọt

lốm đốm đời

mốc thếch

 

đường mù xa

đèn hư

lạnh

hắt hơi bệnh

3

Cung mi trưởng và thứ

nhảy múa giai điệu con sam

vân vê thời gian dắt díu rồi

hiu gió …

gió hiu mờ khe lá

tà áo lửng buồn lơ

trắng chiều

 

Trong veo giọt harmonic

tiếng chuông chùa im ắng một âm tê

 

Vẽ chữ tịnh lên đá

đá còn

mực dỏm

 

4

Trưa si giáng trưởng điền dã

ve hát phù du

bông ô môi hồng góc vườn

mít đèo chấm muối

cúc dại lấm tấm buồn vui

đọt cóc non

thanh thanh ngày tuổi nhỏ

ngày không thực

tím cả bông lục bình

dạt buốt dài sông

chim

giang trắng líu la

nở trắng mây chiều tung dải lụa

vắt ngang trời

một vệt ấm tổ đêm và

mẹ mong tôi ngày trở lại

 

5

Nhớ em cong cánh cung

lời yêu vút

một đường tên

cắm

sâu hoắm

lắc rung thiên ảo

những âm dẹp và

những hạt thóc lép

chờ mãi sớm mai …

nắng ký ức

archet cứa

máu ứa

tôi câm

 

Violon mịn bột nhuyển

buốt trắng âm mê

nỗi đau dẻo

Beethoven khúc romance cung fa trưởng

không lừa dối

 

6

Nocturne huyễn hoặc đêm

mi giáng trưởng

Chopin chết lịm vốc đất quê hương

trăng mây che

sáng tối âm dương ẩn hiện

định mệnh phi trọng lực

âm giai đồng chuyển vô cực

khoảnh khắc mù

tiễn nhau nốt mi giáng

đen trắng khập khểnh phù hoa phím

dương cầm lỏm

Nocturne nhấp nhô

sóng sánh tràn vang đỏ

cạn…

đêm

tôi không bóng

 

7

Không sáng trưa chiều tối

lênh đênh tôi

hút xa màu mắt cũ

vỡ từng nốt guitare

hợp âm nghịch

rải ngược nốt trầm mê dại

dây run oval ký ức

những hợp âm trập trùng lý và

vô lý

những phận đời Prélude số một

đan xen rồi chia xa

cello chen guitare

chùm âm thanh co

khắc nỗi đau

nhíu lệch mày

guitare  hóa cello

cứa giai điệu mê man cỏ dại

hất tung tôi

trước sau trên dưới

ngón bấm góc đời nhau

ngón bốc tình thê thiết

hỗn mang thượng cổ

bàng bạc khói

mãn nguyện nụ nguyên sơ

tôi loãng tan

 

CHÂU ĐĂNG KHOA

Lên sóng lúc 07: 30 ngày 13.05.2012