Trang Chủ‎ > ‎Sóng Luận‎ > ‎

Đọc lại VỀ NGỦ VỚI QUÊ của PHAN MINH MẪN

 
Vài lời giới thiệu :

Phan Minh Mẫn là người con của Đất Quảng, quê ở Điện Bàn, Quảng Nam. Anh là giảng viên công tác tại Trường Dạy nghề của Bộ Quốc Phòng tại QK5, và là Hội viên Hội Liên hiệp Văn Nghệ thành phố Đà Nẵng. Vừa qua anh qua đời đột ngột, để lại bao thương tiếc cho gia đình
trong khi bút lực thơ ca của anh đang độ chín .  Bài thơ Về ngủ với quê của anh được đăng trong tập Văn học Đà Nẵng 1997-2007, nxb Đà Nẵng 2008, Tâm đã bình từ lâu, giờ lần giở
đọc lại, như thắp một nén tâm nhang cho anh

 


 
SẦU NGỦ QUÊ HƯƠNG
TRONG BÀI THƠ "VỀ NGỦ VỚI QUÊ"
 
(vài cảm nhận về bài thơ Về ngủ với quê của Phan Minh Mẫn)
 
 
 
Làm thơ lục bát dễ mà khó. Dễ là chợt lúc nào đó cảm hứng hân hoan,
nhâm nhi đôi câu ca dao, ta đã làm một bài lục bát. Mới đó, đọc nghe
được, tung hứng có khi nghe hay hay. Một thời gian sau đọc lại, xin
lỗi, “ nhạt như nước ốc”, khó là vậy. Khó là đọc rất nhiều lục bát,
nhưng để được đôi câu ghim vào tâm hồn ta, để chợt “thốt tim ngây
ngây” kiểu : “xin chào nhau giữa con đường/mùa xuân phía trước miên
trường phía sau”(Bùi Giáng) ,thì ôi thôi mới thấy khó thật. Dẫu khó
thế, đọc lục bát của Phan Minh Mẫn, ta vẫn bàng hoàng, ray rứt và bất
chợt yêu yêu. Dường như  lục bát của anh có một sự tinh lọc, chắt
chiu, phấn khích nào đó. Mà cũng dường như vần điệu lục bát anh gieo
thật đằm, câu thơ máu huyết. Ta thử đọc bài về ngủ với quê  của anh :
              bấy lâu cơm áo bộn bề
              nay về nằm ngủ với quê một lần
những lời giới thiệu như thế có lẽ không gì mới ở cái thời cơm áo gạo
tiền nặng nợ đôi vai thi nhân, nhưng “cốt cách”  của câu thơ gieo vào
hồn ta là cái tình chân thật, là cái riêng tây nhỏ lẻ mà tột cùng hạnh
phúc, là ngủ với quê một lần, một lần nào đó (ở đây) là lần hứng thú
mê ly ? Cũng chỉ một lần như vậy mới tỏ rạng cái nỗi lưu luyến bồn
chồn của người con xa xứ trong gang tấc áo cơm
              ngựa đời vó mỏi bước chân
              đường đi không đến mù tăm cõi người
hai câu thơ hay, có sức gợi về nhân tình thế thái, cõi “ta bà” sầu đau
với danh phận tiền tài lỡ làng của bao người bị câu thúc. Hoá ra  giấc
ngủ với quê lần này cũng chỉ là giấc mộng mị, muốn trút bớt cái gánh
nặng của kiếp phù vân ? Nghĩa là ở tuổi chiều xế gối lỏng, tiêu cực
mới nhận ra, ngộ phải cái hoang dại của bao giấc mơ màng tuổi nhỏ ?
              tóc xanh ngày cũ rối bời
              gác tay lên trán ngẫm lời người xưa
              cánh chim chợt nhớ thương mùa
              tìm về tổ cũ ngóng trưa gọi chiều
Hoá ra chú ngựa già giờ mới hoàng hồn ngoảnh lại thời xuân xanh trai
tráng tiêu pha sức lực, ngỡ như sẽ được cỡi mây đùa gió, nhưng mộng mị
đời người bèo bọt bỗng chốc tro than. May thay đã kịp “dừng bước giang
hồ” ?. Hình ảnh, bộ dạng “gác tay” nghe ra sầu đau hứng chí, làm sáng
thêm, quạnh thêm viễn cảnh “ mù tăm cõi người” ở phía trước. Còn hình
tượng “chim và tổ cũ” là khá quen thuộc trong ca dao Việt Nam để gợi
lên cái “vấn nạn” qui hồi quê hương, bởi vì chỉ có quê hương mới đủ
rộng đủ bao dung bao bọc, nâng đỡ, chở che cho những tấm thân gầy
guộc, lang bạt kỳ hồ. Nói như cố nhạc sĩ Trịnh công sơn là : “ bao
nhiêu năm rồi còn mãi ra đi/ đi đâu loanh quanh cho đời mỏi mệt/ trên
hai vai ta đôi vầng nhật nguyệt/ rọi suốt trăm năm một cõi đi về”. Cõi
đi về đó là “quê hương” ? Quê hương đây là quê xứ tượng trưng trong
tâm thức cô đơn cô độc ? Hay  theo cách gọi  của thi sĩ kì dị Bùi
Giáng là “cố quận” bồng lai ?
              biết không nâng nổi cánh diều
              thầm nghe chiếc lá rơi vèo tuổi xuân
              ngày đi bùn đất lấm chân
              mấy khi ngoảnh lại, mấy lần về đâu ?
ngủ mà không ngủ, hay cũng có thể muốn ngủ mà không ngủ được, bởi con
người nặng nghiệp thơ ca thì đa đoan, nuối tiếc, nhung nhớ dày vò,
nhìn cuộc đời “bóng câu qua cửa”. Hình ảnh  bùn đất lấm chân gần gũi
với quê nhà tuổi nhỏ đầy khó khăn, lam lũ mà nhiều kỷ niệm sầu tư.
              Quê hương bóng ngả qua đầu
              Xin Người độ lượng mai sau con về
Hai câu kết dễ thương và đầm ấm. Dường như tác giả đã nhìn nhận ra tất
thảy nỗi xô bồ đời sống, nỗi trầm luân của số phận, bởi vậy mà cuộc
hẹn về trùng phùng ly biệt trước sau  nghe ra nhẹ tênh, tâm thức của
người “ngộ đạo”. Cái hình ảnh Quê hương bóng ngả qua đầu cũng là  quê
hương duyên số. Và có lẽ ta đã gặp ở đâu đó, manh nha trong quê hương
khuất bóng hoàng hôn. Hoặc cũng là những giao cảm rất xa về quê hương
cứu rỗi, chẳng làm gì được cho quê/ chỉ xin làm cỏ chân đê giữ làng
(Nguyễn Hàn Chung).
 
Toàn bộ bài thơ là một khối bền chặt về vần điệu, trầm đều, chắt tay
nghề, ngôn ngữ tinh lọc, tạo ấn tượng . Có thể khẳng định bài về ngủ
với quê  của Phan Minh Mẫn là bài thơ lục bát thành công, một giấc mơ
sầu muộn he hé giọt nắng quê nhà.
 
              Bài viết của Huỳnh Minh Tâm
      GV trường THPT Huỳnh Ngọc Huệ, Đại Lộc, Quảng Nam
     
 
VỀ NGỦ VỚI QUÊ
 
bấy lâu cơm áo bộn bề
nay về nằm ngủ với quê một lần
ngựa đời vó mỏi bước chân
đường đi không đến mù tăm cõi người
tóc xanh ngày cũ rối bời
gác tay lên trán ngẫm lời người xưa
cánh chim chợt nhớ thương mùa
tìm về tổ cũ ngóng trưa gọi chiều
biết không nâng nổi cánh diều
thầm nghe chiếc lá rơi vèo tuổi xuân
ngày đi bùn đất lấm chân
mấy khi ngoảnh lại, mấy lần về đâu ?
Quê hương bóng ngả qua đầu
Xin Người độ lượng mai sau con về
                             
Phan Minh Mẫn