Trang Chủ‎ > ‎Sóng Luận‎ > ‎

RÀO RẠT NỖI CÔ ĐƠN NỮ TÍNH TRONG THƠ NGUYỄN PHƯƠNG DUNG

                                                                                                 HUỲNH MINH TÂM
 
 
 
 

RÀO RẠT NỖI CÔ ĐƠN NỮ TÍNH TRONG THƠ NGUYỄN PHƯƠNG DUNG

 

Đọc “ Trăm năm cô đơn” của  Gabiel Garcia Marquez, nhà văn nổi tiếng của Colombia đã lâu, nhưng đến bây giờ trong tôi vẫn ám ảnh, day dứt nỗi cô đơn bát ngát nghìn trùng của một dòng họ, của những người thân quen dẫu những nhân vật trong quyển tiểu thuyết đồ sộ kia có những tên gọi khác nhau, những công việc khác nhau, những khát vọng, tham vọng khác nhau, nhưng họ cùng giống nhau là nỗi cô đơn thân phận, số phận ( hoặc rất tôn giáo chăng ?) khôn nguôi, một điều gì đó khó giải thích. Rồi đọc những “ lý thuyêt” về phân tâm học, dường như những ám ảnh, những mặc cảm tội lỗi nằm sâu trong vô thức, tiềm thức cũng là những hệ lụy của nỗi cô đơn mênh mông đời sống.  Vậy phải xác định cô đơn là một trạng thái của tâm hồn có thực, là một thực tế của “ nỗi đau khổ im lặng”, là những “tâm sự kín đáo khó chia sẻ”. Tuy nhiên với những nhà thơ, cô đơn vừa là bất hạnh, vừa là hạnh phúc. Cô đơn bất hạnh là nói về tính thể xác, tính vật chất hóa, nam tính. Còn cô đơn hạnh phúc là nói về tính tinh thần cao cả, tính thiêng liêng, nữ tính. Đọc thơ Nguyễn Phương Dung mười mấy năm nay, đã xác quyết trong tôi một nỗi cô đơn lâu bền, ở nhiều biên độ và góc cạnh, lúc đầu là âm ỉ, xống xang, giai đoạn sau là bùng vỡ, và để lại nhiều đốm lửa.

 

Gặp nhau cuối dốc cuộc đời

Lạc nhau dăm nẻo mù khơi mưa cuồng

Thôi anh! Dừng dưới mưa nguồn

Đốt tờ thư cũ ngậm lời trăm năm

                 ( Với người- Phía tàn tro)

Nữ nhà thơ Nguyễn Phương Dung sinh năm 1958, quê Tam Kỳ, Quảng Nam, Giáo viên Toán, Hội viên Hội Văn học- Nghệ thuật Quảng Nam. Trong tập thơ đầu tay: Vừng ơi! ( Hội Văn học- Nghệ thuật Quảng Nam, 2003), chị viết : “ Bất ngờ biết được câu: vừng ơi/ Nhưng em mãi ngập ngừng không dám nói/ Trước đời anh môi run câu thần chú/ Biết mở ra em được những gì?” Khi đó Nguyễn Phương Dung thi sĩ, mộng mơ và đầy thổn thức  mở ra khúc ca tình yêu cô đơn của người đàn bà cô đơn, khắc khoải và khao khát tình yêu đã bắt đầu vang vang bồi hồi . Chị bắt đầu chạm vào cõi mong manh, mong manh bắt đầu chạm  “vào nơi một nửa vầng trăng nghìn năm lơ lửng/ nơi đêm đi qua cũng đành im sủng” trước  tượng đài vô thanh của tâm hồn một con người nhiều ước vọng. Thơ chị rào rạt nỗi cô đơn nữ tính dịu dàng, một nỗi cô đơn không quá bí hiểm, cũng không phải là những thất vọng bon chen, là những danh vọng hão huyền. Đó là mong ước có người chia sẻ vui buồn, hạnh phúc, đau khổ những lúc ốm đau, trái gió trở trời-một khao khát đơn giản-vĩ đại, rất nhân văn và con người, rất hiện thực chân thực và rất phụ nữ và tính mẹ của tạo hóa. Mong ước chưa đạt được, hy vọng đạt được, hy vọng trở thành sự thật tạo ra nỗi cô đơn dịu dàng, hồn nhiên, hồn lạnh, hồn đau, hồn khắc khoải. Cô đơn đã là chất xúc tác tạo ra những sáng tạo tài hoa: “ Chia giữa mộng thực là thơ/ chia hai trăng ấy phải bờ môi anh”, hoặc : “ Trời xanh đồi cỏ cũng xanh/ quẩn quanh phố núi kiếm cành tâm mai/ngờ đâu trượt một dốc dài”…( Trong tập : Vừng ơi). Đọc tập đầu tay của chị, đôi khi lòng tôi cũng không giữ được nhịp điệu bình an, mà biết bao bồi hồi xúc động, và tôi đã viết về chị : “Ví như giữa nỗi lòng quạnh vắng đìu hiu, ai chẳng giao thoa với những câu thơ đầy ắp mênh mông nỗi buồn và suy cảm :Tháng mười một cuộn tròn trong nỗi nhớ/ chẳng có ai quán vắng hoa tàn/ ta ngồi xuống uống chén đời chếnh choáng (nam nhi tửu)/ giọt trễ tràng rơi xuống mênh mang (Điệp khúc tháng mười một). Mênh mông rơi xuống giọt trễ tràng, đời ta chếnh choáng quán vắng hoa tàn, “lặng lẽ trôi trên nhánh sông, người bạn cũ đã rơi rớt…Nhịp điệu thơ chị thật mới mẻ, mặc dầu hình tượng thơ chưa sắc, bén, sâu, nhưng bức tranh thơ đã có hình ảnh ray rức, thổn thức, vực được giấc mộng đẹp.  Rồi đọc:

 

Chị và em chẳng khác nhau đâu

Cùng là đàn bà

Cũng là nhan sắc

Được sinh ra từ hai chiếc xương sườn bất trắc

Của một người đàn ông

Mặt trời của chị

Mặt trăng của em

Quà tặng như nhau

Đớn đau, hạnh phúc

Ta cùng yêu, cùng cười và nước mắt

Hóa thành sông

         ( Viết cho chiếc xương sườn thứ hai- trong tập Phía tàn tro)

Sau 8 năm, tính từ tập Vừng ơi, thì tập Phía tàn tro ( P.T.T) ra mắt bạn đọc ( Nxb Đà Nẵng 2011), ta lại gặp nỗi cô đơn của chị, nhưng ở chiều kích mới. Thơ giàu hình ảnh, nhiều chất bi, hài , mỉa mai và đắng xót. Cũng phải thôi vì như chị đã thú nhận : “ Vàng như thể sắc dương tà/  Nên anh cứ ngỡ ta là hoàng hôn” ( Hoàng hôn- P.T.T). Viết đến đây, trong tôi lại hiện lên một hình ảnh “ Phương Dung thứ hai”, đó là nữ sĩ Mai Thanh Vinh, Quê Điện Bàn, Quảng Nam. Thơ chị cũng ám ảnh, dằn vặt của số phận cô đơn, bất trắc, què quặt, lo toan, vất vả :

 

Niềm vui như mảnh trăng non phía chân trời vời vợi

chị cầm bút gõ lên niềm tin le lói

chia xẻ với đời câu thơ

người đàn bà bứt khỏi cơn mơ

dạo chơi trên cầu vồng, ngũ sắc

chị khóc cười hả hê-không sợ ai thắt mắc

vì sao? vì sao?...

  (Một nửa)

Phải “ chiếc sườn sườn thứ hai” của chị không, hở chị Phương Dung ? Cũng là những tâm hồn  phụ nữ đa cảm, dễ tin của chị, là nỗi trằn trọc ưu tư về cô đơn và khát vọng rất riêng của nữ tính, khu biệt tâm thức ở một trạng thái chơi vơi chới với để tìm bắt hạnh phúc, dẫu biết rằng đấy chỉ là giấc mơ hay sự hoang tưởng của đời người?

 

Dọc theo hành trình “ cô đơn” của Nữ nhà thơ Nguyễn Phương Dung, tôi như cảm nhận. Cô đơn của chị “ thuở trước” được trải nhung lụa bằng những câu thơ duyên dáng, cả tin, bồi hồi. Bây giờ nỗi cô đơn như đã kết tinh, đã qua khổ luyện, trải nghiệm, nên đau đáu, riết róng, nhưng rồi được an ủi bằng những mảnh vỡ của “ những ánh sao đêm”, rồi đằm lại:

 

Mùa xuân vẫn thế, mượt mà

Mặc ai nghìn trùng

Mặc ai hạnh ngộ

Mặc lá vườn ai tả tơi...

Chồi vẫn xanh

Hoa vẫn nụ

Mặc ta đếm tuổi ta- Ngồi giữa cuộc người

        (Nắng cũ-P.T.T)

Chị lẫy và giận ấy chứ, nhưng viết thơ mà như “ nói mỉa’, đáo để thật!

Viết đến đây tôi lại nghi ngờ bản thân mình, bởi tôi đã biết thật đúng, thật nhiều về chị chăng ? Bởi vì rằng cuộc sống của chị cô đơn là có thật. Những câu thơ chị viết cũng xiết bao xống xang quá mức, kiểu như: “ Hành trình của bất hạnh” hoặc “ bi khúc” : “ Úp mặt vào lặng im/ đếm mùa qua trước ngõ/ đời cơ man mưa gió.../ úp mặt vào đêm thâu/ xin mặt trời yên ngủ/ úp mặt vào bàn tay/ để ngăn dòng lệ tủi...” Nhưng P.T.T ấy vẫn ánh lên những tia nắng tháng chạp rộn ràng, náo nức, hy vọng : “ Chỉ cần ngọc lan trong vườn/  lặng lẽ/ tỏa hương” ( bài thánh ca cho mình), hay : “ Em cần chi ra biển/ mới thấy sóng nước xanh/ em đứng bên đời anh/ Đã tròng trành sóng vỗ” ( Bãi San- P.T.T)

 

Nói gì thì nói, ước mơ hạnh phúc, một mái ấm gia đình luôn thiêng liêng và khát vọng của những người phụ nữ, những người “ mẹ sinh ra thế giới”; và đó cũng chính là nguồn cảm xúc, cảm hứng vô tận cho các nũ thi sĩ mở ra con đường thơ ca mới mẻ, đa dạng, đa giọng điệu thi tứ, thi ảnh. Cô đơn là một mặt của bàn tay, bề mặt kia là “ giọng ca” của con người, ngọn lửa của đam mê và hy vọng. Nói như nhà thơ R. Tagore là : “Khi tôi đi một mình vào ban đêm để hẹn hò tình yêu của tôi, chim không hát, gió không khuấy động, nhà ở cả hai bên của đường phố đứng im lặng.
Đó là vòng chân của riêng tôi mà phát triển lớn cho mỗi bước đi và tôi xấu hổ. Khi tôi ngồi trên ban công của tôi và lắng nghe bước chân của mình, lá không tiếng sột soạt trên cây, và nước vẫn còn trong dòng sông giống như thanh kiếm trên đầu gối của một sentry ngủ. là trái tim của riêng tôi mà nhịp đập dữ dội - Tôi không biết làm thế nào để vỗ về nó. Khi tình yêu của tôi đến và ngồi bên cạnh tôi, khi cơ thể của tôi run lên và mí mắt sụp xuống của tôi, tối đêm, gió thổi ra bóng đèn, và những đám mây vẽ mạng che mặt trên các ngôi sao. Đó là viên ngọc ở vú của riêng tôi tỏa sáng và đem lại ánh sáng. Tôi không biết làm thế nào để che giấu nó.” ( Khi tôi đi một mình). Và tôi đã nhận ra Nguyễn Phương Dung đã có tiếng nói rất riêng biệt, rất thiêng liêng, rất xúc động của chị về nỗi cô đơn giàu nữ tính, mềm mại , ấn tượng và nhiều hy vọng.

 

 Huỳnh Minh Tâm

Gv trường THPT Huỳnh Ngọc Huệ, Đại Lộc, Quảng Nam

ĐT 0122306 8721