Trang Chủ‎ > ‎Sóng Luận‎ > ‎

TRÔNG NGƯỜI MÀ NGHĨ ĐẾN TA... - Hoài Quảng

 

 

Rất cảm động khi đọc bài báo Vinh danh Phùng Quán trên báo Đà Nẵng Chủ Nhật ngày 19/01/2012. Đó là câu chuyện nhà thơ Ngô Minh cùng với mấy chục văn nghệ sĩ đất cố đô hành trình viếng mộ thi nhân nhân đầu xuân Nhâm Thìn vừa qua. Trên hành trình đó, hầu như tất cả đoàn người hò reo khi xe sắp rẽ vào đồi Thủy Dương, vì nơi đây đã có bảng tên đường Phùng Quán –  nhà văn, nhà thơ được giải thưởng Nhà nước về Văn học- Nghệ thuật, tác giả các tiểu thuyết nổi tiếng Vượt Côn Đảo, Tuổi thơ dữ dội…, bài thơ Lời mẹ dặn, Đêm Nghi Tàm đọc thơ Đỗ Phủ cho vợ nghe… và riêng với bạn đọc báo ở Quảng Nam - Đà Nẵng với bài thơ Trường ca cây cà  ngay từ những ngày đầu đất nước được “đổi mới”. Nghĩa cử của Hội đồng Nhân dân thị xã Hương Thủy với người con quê hương đã làm nên men ngây ngất không chỉ cho văn nghệ sĩ đất Thừa Thiên – Huế mà làm cho tất thảy những người yêu văn chương Việt sung sướng theo lời nhà thơ Ngô Minh chia sẻ.

Trông nơi người mà nghĩ đến nơi ta… (?). Và không biết bao lâu nữa trên quê hương Quảng Nam và Đà Nẵng có con đường mang tên Phan Khôi (1887 – 1959) –  học giả, nhà văn, nhà thơ, nhà báo, nhà dịch thuật, nhà Việt ngữ tiếng tăm; quê quán ở làng Bảo An, huyện Điện Bàn, Quảng Nam.

Không cần phải giải thích nhiều, xin được nêu những đóng góp của ông Phan với sự nghiệp văn hóa nước nhà từ những năm 20 của thế kỷ trước đến hơi thở cuối cùng của mình:

- Nói đến hoạt động báo chí: Phan Khôi là nhà báo tài năng tích cực áp dụng tư tưởng duy lý phương Tây. Trước năm 1945, ông mang danh là “Ngự sử văn đàn”.

- Về sự nghiệp dịch thuật ông đã dịch các tác phẩm kinh điển: Kinh Thánh cho đạo Tin Lành, Chủ nghĩa Mac và ngôn ngữ  của Stalin, Tạp văn của Lỗ Tấn…

- Nói đến thi ca, trong Thi tù tùng thoại, Mính Viên Huỳnh Thúc Kháng có viết: “… mấy bài tứ tuyệt của ông tú Phan Khôi là xuất sắc hơn”. Ấy là nói theo cách làm thơ cũ. Còn nói về thơ mới, khi bài “Tình già” cùng bài viết “Một lối thơ mới trình giữa làng thơ” của ông được công bố trên Phụ nữ tân văn số 122 ngày 10-3-1932 được xem như cuộc cách mạng về thơ ca. Nói như Hoài Thanh - Hoài Chân trong Thi nhân Việt Nam (1932 – 1941): “… Lần đầu tiên trong thành trì thơ cũ hiện ra một lỗ thủng, ông Phan Khôi hăng hái như một vị tướng quân, dõng dạc bước ra trận”. Với tư cách là nhà văn hiện đại, Vũ Ngọc Phan nhận xét: “Phan Khôi là một trong những nhà văn xuất sắc nhất trong trường phái Nho học. Ở một nhà cựu học như ông, người ta thấy nhiều cái rất mới, nhiều cái mà đến nhiều nhà tân học cũng phải cho là ‘mới quá’ ”.

- Trên lĩnh vực học thuật, Phan Khôi đã tranh luận với Trần Trọng Kim về Nho giáo; với Phạm Quỳnh về lý luận Truyện Kiều và mạnh dạn công kích ông Phạm là “học phiệt””; với Lê Dư luận về Quốc học; với Tản Đà và Nguyễn Tiến Lãng về vấn đề luân lý, đạo đức của người Việt; với Hải Triều về Duy tâm/ Duy vật; và hầu hết các cuộc tranh luận trên văn đàn nửa đầu thế kỷ XX đều có mặt của Phan Khôi như: Nghệ thuật vị nghệ thuật/ Nghệ thuật vị nhân sinh, Thơ mới/ Thơ cũ, Dâm hay không dâm…”

- Sau năm 1945, Phan Khôi tham gia kháng chiến với tư cách là nhà văn hóa. Rồi đến năm 1948, ông được cử làm việc trong Ban ngôn ngữ văn tự của Hội Văn hóa Việt Nam. Từ đây ông bắt đầu chuyên tâm nghiên cứu tiếng Việt. Với cái nhìn văn hóa mở rộng, đa chiều, cùng với trí tuệ tinh thông, kiến thức vững vàng và những hiểu biết sâu nhiều ngôn ngữ (tiếng Hán, tiếng Pháp, tiếng Anh và cả chữ Nôm), ông đã phân tích Việt ngữ trong các mối quan hệ giữa các ngôn ngữ khác nhau vẫn tồn tại những cái giống nhau mà ông gọi là “đại đồng”, và đồng thời mỗi ngôn ngữ đều có đặc điểm riêng mà ông gọi là “tiểu dị” xuất bản thành sách Việt Ngữ nghiên cứu (1957) đến nay vẫn còn nguyên giá trị.

Thiết nghĩ, tên tuổi của Phan Khôi đáng được vinh danh bằng việc đặt tên đường phố, trường học ở quê mình là Quảng Nam và Đà Nẵng nhằm ghi ơn và giáo dục cho thế hệ trẻ về nghị lực lao đông và tấm gương tự học của ông.

Mong sao Hội đồng Nhân dân ở Quảng Nam và Đà Nẵng , những người có trách nhiệm sớm vinh danh người con của quê nhà là Phan Khôi như ở Thừa Thiên – Huế đã vinh danh Phùng Quán.

HOÀI QUẢNG

Lên sóng lúc 12:33 ngày 20.02.2012