Trang Chủ‎ > ‎Sóng Luận‎ > ‎

VÀI ÂM VỌNG LỤC BÁT NGUYỄN BÁ HÒA

                                                                                                   HUỲNH MINH TÂM





     VÀI ÂM VỌNG LỤC BÁT NGUYỄN BÁ HÒA

 

Loáng thoáng tôi gặp Nguyễn Bá Hòa ở đâu đó, và nhâm nhi những câu lục bát điền dã của anh :

 

“ Trỗ thì lá nõn màu tơ

Ngày vơi nửa nắng tình cờ phía xuân

 Đường hoa nhuộm sắc phố gần

Chiều Nam Ngãi cứ phân vân đường về

Ngã ba ?

không !

Ngã tư quê !

 Này em !

Hướng mới đi về lối sông ?

Đò Ba Bến có  còn không ?

 Nhánh xuân Bàn Thạch rẽ lòng người xa”

 ( Tam Kỳ chiều tháng Chạp).

 

Bây giờ cầm tập “...và bóng tôi” trên tay, có thời gian đọc kỹ, xao động, tri âm với nhiều thể loại, thể phách của anh, đầu tiên dễ dàng nhận ra lục bát của anh đằm, “ trơn tru” và có vẻ hợp tạng

 

Trên cổ mộ nắng lên xanh

Người xưa hóa đất-đất thành cỏ cây

Trần gian lệch gió nghiêng mây

Dọn mùa tinh tuyết đợi ngày hóa thân

                      ( Hóa thân)

 

Dường như Nguyễn Bá Hòa sống lục bát, yêu lục bát, ăn ngủ lục bát, nên anh tung tẩy cả con chữ lẫn nhịp điệu, rồi lạ hóa câu thơ để lạ hóa cảm xúc, tạo nên sự chênh chao của nỗi lòng bằng thủ pháp “ chặt khúc xuống dòng” cũng rất tân kỳ, xao xuyến

 

Cánh buồm

xa

giữa mênh mông

Ngỡ như chiếc lá

mùa đông cuối trời

Nhặt tờ lịch cuối cùng rơi

Cánh buồm ?

Chiếc lá ?

...một thời huyễn du...

    ( Huyễn du)

 

Ở tập...Và bóng tôi, tác giả như muốn “ trưng ra” một hình ảnh, một thi nhân đa đoan nào đó với những “ gặm nhấm” nỗi lòng, một con chim nào đó trong trứng vỡ vỏ. Tưởng như tôi còn nghe anh thổ lộ : “ tôi đó, cả niềm vui nỗi buồn, trần truồng giữa nhân thế mà hát ca cả lặng lẽ suy nghiệm, lặng lẽ yêu thương, lặng lẽ viết và giãi bày, và bây giờ cần thổ lộ, cần tâm sự, cần bạn đọc”

 

Đêm qua nhặt được nửa trời

Đem về ghép với nửa người vẹn nguyên

Lời nhân tục, ý tiên thiên

Hóa thân thành mảnh thơ điên dọa tình

                         ( Ác mộng)

Mặt mạnh lục bát của Nguyễn Bá Hòa là kiệm lời, rõ ý, anh dùng nhiều từ Hán Việt và đôi chỗ khéo, thành công

 

Tiếng đàn em đã tàn trăng

Thanh âm giả dụ cứ quằn quại đau

Lời nhi nữ, trí mày râu

Nén nhang hoài niệm mai sau mặc đời

                      ( Trước ngôi mộ gió)

 

Đúc kết kinh nghiệm, đọc nhiều lục bát, tôi nhận ra, ai mà chọn lục bát để “ vẽ nên gương mặt mình”, để “ tìm lại bản lai diện mục”, để tạo nên một âm thanh vang vọng giữa nhân thế quả là người cam đảm lắm lắm. Có nhiều tập lục bát cả trăm bài, khi đọc thì có cảm giác suôn sẻ, đáng yêu thế ấy, nhưng rồi, sau khi gấp tập sách lại, các câu chữ ý tứ lại trôi biến đâu mất. Ngẫm nghĩ, làm lục bát, may ra bạn đọc nhớ được vài câu là sướng rân.

 

May mắn đời tôi, có những người anh, người bạn “ cùng thời” đã tắm gội tôi những câu lục bát ấn tượng và huyễn hoặc. Nhà thơ Nguyễn Nhã Tiên lãng đãng siêu nhiên : “ Mỗi ngày sông mỗi đi xa/ chảy vơi một ít quê nhà của tôi/ mẹ xa, em cũng xa rồi, cỏ xanh thôi gắng đắp bồi ngày xưa/.../ ven sông cải đã hoa vàng/ nắng mê mải chở mùa sang tìm người/ mông lung ngồi ngó mây trời/ cò bay như thể buồn rơi mắt mình” ( bờ bãi riêng tôi). Nguyễn Hàn Chung với cái tôi trữ tình phù sinh : “ Chẳng làm gì được cho quê/ Chỉ xin làm cỏ chân đê giữ làng” ( Chỉ xin làm cỏ  ). Nguyễn Hải Triều nồng nàn tình yêu với âm điệu ca dao : “ Cau vàng vôi trắng trầu xanh/ ngày em búi tóc mà thành sơn khê” ( Rơm rạ mùa ). Nguyễn Tấn Sĩ đầy hóm hỉnh, kiêu bạt ; “ Đã xanh rêu những phố phường/ nghe mùa hạ chết vô thường hơi thu/ là em làm cuộc sa mù/ anh ngồi nhặt xác phù du đỡ buồn/ chi còn lại những hồi chuông/ ám quanh câu chú trần truồng thành thơ /màu rêu lục bát nguyên sơ/ mỗi đêm nguyệt rụng là phờ phạc thu”( Màu rêu lục bát). “màu rêu lục bát phù vân/ dắt thơ qua cõi dương trần để rơi”( Ai đưa lục bát). Nguyễn Đức Dũng có  một giọng điệu lục bát phong trần, đầy ám chướng, nghiệt ngã tình đời : “ Chén tàn rót buổi nghinh xuân/ Nghe say từ độ phù vân kiếp mình/ Hai tay nâng cả tâm thành/ Chênh chao riêng mỗi cái hình trong ly/ Bóng ngày như giục xuân đi/ Vàng hoa cúc lẫy cũng vì ta, thu/ Một thân làm cả tạc thù/ Thơ ngâm ngất ngưởng gật gù... rồi xuân” ( Độc ẩm).

 

Bình về lục bát, khen hay một bài lục bát nào đó thật là khó khăn. Dường như mỗi người mỗi vẻ...Có người chỉn chu, mực thước. Có kẻ túy lúy say sưa. Có anh tếu táo mông lung. Có em điệu đàng khúc khuỷu. Tôi đã có lần như nghe ai đó bảo rằng : Nếu anh là nhà thơ Việt Nam, hãy cho tôi xem một bài lục bát “ cưng” của anh, tôi sẽ nhận ra anh là người thế nào. Mặc dầu chỉ là một câu nói chơi, bâng quơ, “ khích tướng”, nhưng suy ngẫm kỹ vẫn có những lý do để chúng ta xem xét, trao đổi.

 

Chính những lý do trên làm cho tôi cảm phục Nguyễn Bá Hòa, và tôi cũng đã tìm ra niềm hy vọng với những câu thơ lục bát đinh của anh :

 

Một tôi trắng 

                    một tôi đen

cất chưng một sống

                     một miên ảo trời

dửng dưng

                chung thủy

                 trọn đời

so le

         tồn tại 

giữa vời vợi xa

     ( Tôi và bóng tôi)

 

Nguyễn Bá Hòa sinh năm 1954, quê Tam Kỳ, Quảng Nam, Hội viên Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Nam. Hiện anh đang công tác tại trường Đại học Quảng Nam. Anh cũng đã có một gia tài văn chương kha khá. Thơ có Thuyền hạnh, 2010,  truyện có  Vết sẹo, 2012, và năm 2013 này lại là tập thơ...và bóng tôi. Như bạn anh, Nhà thơ Nguyễn Đức Dũng có giới thiệu ; “...Và bóng tôi là những trăn trở suy nghiệm về tình yêu, về chuyện đời, chuyện quê xứ được tập hợp sau những năm tháng dài tác giả đã sống và viết...” Bài viết này chỉ chia sẻ phần thơ lục bát của anh. Bởi trong tập có 71 bài thơ, thì số lượng bài lục bát đã chiếm 57 bài.  Ngoài những bài đã chọn, trong tập còn rất nhiều cung bậc tình cảm khác. Chẳng hạn những tâm sự với quê anh có những câu cũng thật gợi:

 

Rêu sông ướt đẫm màu chiều

Rơi trên bãi vắng ngọn triều bỗng xanh

Về đâu con nước tròng trành

Sóng xô nước đập mỏng manh phận tình

                             ( Chiều trên sông)

Hay cám cảnh phận đời, phận người, anh cũng có những câu thơ  chia sẻ não nùng :

 

Đôi tay chấp chới mồ côi

Mắt cay vọng tưởng giữa đời hợp ly

Hoa vô lượng cánh từ bi

Ẩn lời mộ địa thiên quy cõi người

                       ( Ngày xuân viếng mộ)

 

 Nguyễn Đức Dũng thì bảo, chính lục bát của Nguyễn Bá Hòa, đã chia cử tọa một tọa đàm về thơ của anh thành hai phe bình luận và đánh giá, tạo khái niệm “ lục bát rin” ra đời. Tôi thì không nghĩ cao xa như vậy. Nhưng vẫn hy vọng sau khi gấp tập thơ của anh lại, thì trong tôi vẫn còn đọng lại một giai điệu du dương hoặc vang ngân những day dứt về một khát vọng, như là ;

 

Biết là mang phận đèo bòng

Mùa sang vay chữ ngồi đong thơ tình

Trách mây thay dạng đỗi hình

Đừng quên cơn gió ẩn mình trong mây !

                         ( Chớm thu)

 

     Bài viết của Huỳnh Minh Tâm

GV trường THPT Huỳnh Ngọc Huệ, Đại Lộc, Quảng Nam

( tb Những câu thơ được trích từ tập thơ ...Và bóng tôi, Nguyễn Bá Hòa, 2013)

 

 Lên sóng lúc 14:35 ngày 06.6.2013